Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyıl döneminde Edirne'de hükümet konağı, belediye binası, askeri daireler, okullar, askeri depolar, kışlalar, hastaneler gibi Batı Mimari üslubunda binalar inşa edilmiştir. Modernleşme döneminde inşa edilen Edirne Belediye Binası, dönemin mimari anlayışını ve kentsel yönetim yapısındaki değişimi yansıtan önemli bir yapıdır. Babademirtaş Mahallesi, Mimar Sinan Caddesi üzerinde konumlanan bina, kent belleğinde önemli bir yer tutmaktadır.
Tarihsel Gelişimi
Edirne'de modern belediyecilik, 1867-1868 (H.1284) yılında Vali Hurşit Paşa döneminde "Daire-i Belediye" adıyla başlamıştır. Kuruluşundan bugünkü binasına taşınana kadar geçen sürede belediye teşkilatı çeşitli binalarda hizmet vermiştir.
Napolyon Bonapart'a karşı Akka Kalesi'ni savunmasıyla ünlü Osmanlı veziri Cezzar Ahmed Paşa'nın torunu ve 1908'de Fransız uzmanlara imar planı da hazırlatan Belediye Başkanı Cezzarzade Dilaver Bey'in girişimleriyle 1898-1899 (H.1316) yılında temeli atılan bina, 5.000 küsur lira harcanarak inşa edilmiştir. Yapının projesi, dönemin önemli mimarlarından, Edirne Harbiye Okulu Öğretmeni ve belediye mühendisi, Edirneli Nazif Akanlar tarafından hazırlanmıştır. Yapı hakkında Dr. Rıfat Osman; "Edirne'de ilk defa olarak "H.1284-M.1867" Vali Hurşit Paşa tarafından kurulan "Daire-i Belediye" bazı eski binalarda çalışmakta iken şimdiki bina Belediye Başkanlarından Cezzarzade Dilaver Beyin çabası ile "H. 1316-M.1898" senesinde 5000 küsur lira harcanarak yaptırılmıştır. İki katlı, 10 oda ve 2 salonu vardır. Bulgar istilasında bu bina Belediye Meclisi tarafından "Kral Köşkü" olmak üzere Bulgar Kralı Ferdinand'a ayrıldığından Belediye Dairesi Sanat Okuluna taşınmıştır.
"H.1330-M.1911" tarihinden sonra yanındaki evler ve önündeki dükkanlar kamulaştırılarak yıktırılmış ve Batı yöndeki bahçe genişletilmiş ve Sağlık Müdürlüğü binası yaptırılmıştır." şeklinde bilgi vermektedir.
Sanat tutkunu Edirne Belediye Başkanı Dilaver Bey, belediye binasını sanatsal açıdan zenginleştirmek için önemli adımlar atmıştır. Belediye binasını süslemek amacıyla bazı tabloları özel olarak sipariş etmiştir. Askeri ressam şehit Hasan Rıza'dan satın alınan tablolar hem binanın odalarını güzelleştirmiş hem de belediyeye nadide bir sanat koleksiyonu kazandırmıştır. Ressam Hasan Mehmed'e ait olan "Kızıldeniz Manzarası", Ressam Topçu Kaymakamı Reşid'e ait "Geyikli Manzara" ile Ressam Ohannes Kurkdjian'ın 1902 yılı Edirne Belediye Meclis Üyelerini resmettiği Belediye Meclis Salonu'nda sergilenen eserler ile yapının 1. katı sofa kısmında kurumun tarihine tanıklık eden belediye başkanlarının fotoğrafları özel bir yere sahiptir.
Meclis salonunda bulunan iki adet renkli çini soba, mekanın hem ısınma ihtiyacını karşılamakta hem de görsel zenginlik katmaktadır. Meclis salonundaki görkemli avizeler ile binanın giriş ve üst katındaki odalarda sergilenen kıymetli tablolar, mekanın sanatsal ve tarihi değerini daha da artıran önemli unsurlardır.
Atatürk'ün Ziyareti
Mustafa Kemal Atatürk'ün 21-25 Aralık 1930 tarihindeki Edirne ziyareti sırasında konuk edildiği oda, 21 Aralık 1978'de "Atatürk Odası" olarak düzenlenmiştir. Bu odada, Atatürk'ün ziyaretine ait fotoğraflar ve dönemin eşyaları sergilenmektedir. Belediye'nin üst kattaki odaları, Atatürk ve yanında bulunan kardeşi Makbule (Atadan), İçişleri Bakanı Şükrü (Kaya), Ali Sait Paşa, milletvekillerinden Kılıç Ali, Recep (Peker), Salih (Bozok), Reşit Galip, Ruşen Eşref (Onaydın), Genel Sekreter Tevfik (Bıyıklıoğlu), Hasan Rıza (Soyak), Başyaver Rüsuhi ve öteki konuklar için dayanıp döşenmiştir.
Bulgar ve Yunan İşgali Dönemi
Balkan savaşında bina yabancı devletlerin karargahı olması nedeniyle Sanayi-i Hamidiye (Endüstri Meslek Lisesi) binasına taşınmış ve savaştan sonra tekrardan aynı binaya gelmiştir. Balkan Savaşı'nda Bulgar Kralı Ferdinand belediye binasında kalmıştır. Yunan işgali sırasında ise Kral I. Aleksandros belediye binasında kalmıştır.
Koruma Statüsü
Yapı, tarihsel ve mimari öneminden dolayı E.K.T.V.K. Kurulu'nun 04.07.2003 tarih ve 7697 numaralı kararıyla tescillenmiş ve koruma altına alınmıştır.
Yapısal Karakteristikler
- Bodrum üstü, zemin ve bir kattan oluşan yığma taş tekniğiyle yapılmıştır.
- 10 oda ve 2 sofa yer almaktadır.
- 80 cm yüksekliğinde beyaz taş kaplama su basmanı bulunmaktadır.
- Geniş bahçe içerisinde konumlanmıştır.
Cephe Özellikleri
- Çift kanatlı ahşap giriş kapısı bulunmaktadır.
- Kat arası ve çatı parapeti hizasında dışa taşkın silmeler mevcuttur.
- Eli böğründe biçimli ayaklarla desteklenen çatı silmeleri bulunmaktadır.
- Beyaz taş örgülü köşe vurgulamaları bulunmaktadır.
- Yuvarlak kemerli, dikdörtgen formlu ahşap pencereler görülmektedir.
- Kaideli, başlıklı ve kilit taşı gibi Neo-Klasik üsluplu vurgulanan sütuncelerle çerçevelenmiş pencereler bulunmaktadır.
- Pembe ve beyaz renk kullanımıyla zenginleştirilmiş cephe süslemeler görülmektedir.
- Ön cephede balkonlu giriş düzenlenmiştir.
